Upadłość konsumencka to dla wielu osób szansa na nowy start – bez długów, telefonów od windykatorów i komornika za rogiem. Jednak nie wszystkie zobowiązania znikają po wykonaniu planu spłaty. Ustawodawca jasno określił w art. 491[15] ust. 2 prawa upadłościowego katalog długów, które nie podlegają umorzeniu. Jest to katalog zamknięty, co oznacza, że wszelkie inne zobowiązania podlegają umorzeniu.
Warto wiedzieć, które długi pozostaną z dłużnikiem nawet po ogłoszeniu upadłości i zakończeniu planu spłaty. Nieumorzone zobowiązania mogą być dalej dochodzone przez wierzyciela (np. w drodze egzekucji).
Z formalnego punktu widzenia, po zakończeniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie o:
- stwierdzeniu wykonania planu spłaty oraz
- umorzeniu zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości i niewykonanych w wyniku realizacji planu.
Stwierdzenie wykonania planu ma charakter deklaratoryjny (sąd potwierdza fakt), natomiast umorzenie zobowiązań to już czynność konstytutywna – dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia dochodzi do prawnego wygaśnięcia zobowiązań.
Poniżej przedstawiam zamknięty katalog długów, których nie umorzy nawet sąd upadłościowy:
- Alimenty
Obejmuje zarówno bieżące alimenty, jak i zaległości alimentacyjne.
Przykład: dług wobec byłego małżonka lub dzieci – nadal trzeba go spłacić, niezależnie od postępowania upadłościowego.
- Renty z tytułu odszkodowania (choroba, kalectwo, śmierć)
Dotyczy świadczeń przyznanych np. ofierze wypadku komunikacyjnego.
Przykład: sprawca wypadku drogowego, który zasądzone ma świadczenia rentowe na rzecz poszkodowanego, nie zostanie z tych obowiązków zwolniony.
- Kary grzywny i inne obowiązki orzeczone w procesie karnym
W tym:
- grzywny zasądzone przez sąd,
- obowiązek naprawienia szkody,
- zadośćuczynienie za krzywdę,
- nawiązki i świadczenia pieniężne jako środki karne lub probacyjne.
Przykład: grzywna za przestępstwo skarbowe lub zadośćuczynienie za pobicie – pozostają w mocy.
- Zobowiązania z przestępstw i wykroczeń stwierdzonych prawomocnym wyrokiem
Przykład: obowiązek zapłaty odszkodowania za oszustwo – nie znika z chwilą ogłoszenia upadłości.
- Zobowiązania umyślnie nieujawnione w toku postępowania, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w sprawie
To w zasadzie nie wymaga wyjaśnienia. Natomiast jeżeli pominięcie było nieumyślne (np. dłużnik zapomniał o dawnym długu albo nie był świadomy istnienia zobowiązania), to taki dług może zostać umorzony. Co więcej, możliwe jest „ujawnienie” takiego długu po ogłoszeniu upadłości – przez zgłoszenie go syndykowi. Ciężar dowodu, że dłużnik umyślnie nie ujawnił zobowiązania spoczywa na wierzycielu, co czyni go niemal niemożliwym do wykazania.
Przykład: dłużnik celowo pominął w wykazie pożyczkę od znajomego – ten dług może przetrwać mimo upadłości.
Czy wierzyciel może wszcząć egzekucję po umorzeniu?
Nie. Po prawomocnym postanowieniu o wykonaniu planu spłaty i umorzeniu zobowiązań:
- nie można wszcząć egzekucji dotyczącej długów sprzed ogłoszenia upadłości,
- nie można zabezpieczyć takich roszczeń (np. zajęciem rachunku bankowego),
- wyjątkiem są zobowiązania niepodlegające umorzeniu – tylko te mogą być dalej egzekwowane.
Co z zabezpieczeniami rzeczowymi (hipoteki, zastawy)?
Umorzenie zobowiązań dłużnika nie zawsze oznacza „koniec problemu”. Wierzyciel może dochodzić swoich praw z zabezpieczenia rzeczowego, nawet jeśli było ono ustanowione na mieniu osoby trzeciej (np. poręczyciela, członka rodziny, współwłaściciela).
Zgodnie z dominującym poglądem:
- zabezpieczenia rzeczowe mają charakter akcesoryjny, ale nie absolutny,
- umorzenie długu osobistego nie powoduje wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na mieniu osoby trzeciej,
- wierzyciel nadal może prowadzić egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia.
