Upadłość konsumencka – ile to w ogóle potrwa?

Upadłość konsumencka (czyli upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej) to instytucja prawa, która umożliwia dłużnikowi uzyskanie umorzenia części albo całości zobowiązań. Nie dzieje się to jednak automatycznie ani szybko. Oddłużenie jest efektem przeprowadzenia postępowania upadłościowego i spełnienia określonych warunków.

Już na wstępie warto podkreślić dwie rzeczy. Po pierwsze, nie każde postępowanie upadłościowe przebiega w identyczny sposób. Po drugie – nie każdy upadły uzyska umorzenie zobowiązań. Najczęściej upadłość kończy się ustaleniem planu spłaty wierzycieli, w ramach którego dłużnik przez określony czas (maksymalnie do 84 miesięcy) dokonuje comiesięcznych spłat. Dopiero po prawidłowym wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie o umorzeniu pozostałych zobowiązań. W praktyce plany spłaty rzadko prowadzą do pełnego, stuprocentowego zaspokojenia wierzycieli. Co istotne, umorzeniu podlegają również te zobowiązania, które nie brały udziału w planie spłaty, ponieważ wierzyciele nie zgłosili ich w toku postępowania, a nie było podstaw do uwzględnienia ich z urzędu.

Jakimi sposobami może zakończyć się upadłość konsumencka?

Inne sposoby zakończenia postępowania – takie jak umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty albo odmowa ustalenia planu spłaty – należą do rzadkości. W pierwszym przypadku dłużnik nie płaci żadnych rat, a zobowiązania są umarzane od razu. W drugim – również nie płaci rat, ale nie uzyskuje oddłużenia. W praktyce są to sytuacje marginalne. Z mojego doświadczenia wynika, że zaledwie kilka procent spraw kończy się w jeden z tych dwóch sposobów. Odmowa ustalenia planu spłaty jest oczywiście wariantem skrajnie niekorzystnym dla dłużnika. Szczegółowo o tym, w jakich stanach faktycznych sądy sięgają po te rozwiązania, warto napisać osobno – i do tego tematu jeszcze wrócę.

Upadłość to proces – nie jednorazowe postanowienie

Częstym nieporozumieniem jest przekonanie, że wystarczy złożyć wniosek i po krótkim czasie „sprawa jest załatwiona”. Postępowanie upadłościowe składa się z kilku etapów i może trwać krócej lub dłużej w zależności od stopnia skomplikowania sprawy.

Pierwszy etap rozpoczyna się od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd bada wniosek i – jeżeli dłużnik jest niewypłacalny oraz wniosek spełnia wymogi formalne – wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Ten etap trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy, ale bywa, że się wydłuża. Najczęstszą przyczyną opóźnień są braki formalne wniosku.

Warto mieć świadomość, że sprawy sądowe rozpoznawane są według kolejności wpływu. Jeżeli wniosek zawiera braki, sąd wzywa do ich uzupełnienia, a sprawa – obrazowo mówiąc – wraca na koniec kolejki. Dla dłużnika oznacza to realne wydłużenie czasu oczekiwania na ogłoszenie upadłości.

Właściwe postępowanie upadłościowe

Po ogłoszeniu upadłości rozpoczyna się etap drugi, czyli właściwe postępowanie upadłościowe. Pojawia się syndyk, który podejmuje szereg czynności: przyjmuje zgłoszenia wierzytelności, bada historię niewypłacalności, poszukuje majątku i – jeżeli jest to możliwe – dokonuje jego likwidacji. Choć ustawodawca zakłada, że etap ten powinien trwać do sześciu miesięcy, w praktyce często zajmuje około roku, a czasem dłużej. Najczęściej wydłużenie postępowania wynika z obecności w masie upadłości nieruchomości trudnych do sprzedaży, zwłaszcza udziałów w nieruchomościach. Po zakończeniu swoich czynności syndyk sporządza projekt decyzji końcowej – najczęściej projekt planu spłaty wierzycieli – i przekazuje go dłużnikowi oraz wierzycielom. Następnie, wraz ze stanowiskami uczestników postępowania, dokumenty trafiają do sądu.

Etap decyzyjny i plan spłaty

Kolejny etap jest kluczowy dla losów dłużnika. W zdecydowanej większości przypadków sąd będzie chciał osobiście przesłuchać upadłego. Rozmowa dotyczy zarówno przyczyn niewypłacalności, jak i aktualnej sytuacji życiowej, zawodowej i majątkowej. Na tej podstawie sąd decyduje, czy dłużnik zasługuje na oddłużenie, a jeżeli tak – w jakiej formie. Jeżeli sąd ustali plan spłaty wierzycieli, rozpoczyna się etap jego wykonywania. Przez okres wskazany w postanowieniu (maksymalnie do 84 miesięcy) dłużnik co miesiąc reguluje raty, a raz w roku składa sprawozdanie z wykonania planu. Po zapłacie ostatniej raty składa się wniosek o stwierdzenie wykonania planu spłaty i umorzenie pozostałych zobowiązań. Jeżeli plan był realizowany prawidłowo, decyzja sądu ma w istocie charakter formalny.

Czy to trwa długo? Tak. Ale jaka jest alternatywa?

Upadłość konsumencka nie jest szybkim rozwiązaniem. Cały proces – łącznie z wykonaniem planu spłaty – może trwać kilka, a czasem nawet kilkanaście lat. Trzeba jednak zadać sobie pytanie: jaka jest alternatywa? W egzekucji komorniczej dłużnik przez lata spłaca głównie odsetki i koszty, a należność główna często pozostaje niemal bez zmian. Upadłość, nawet długa, prowadzi w końcu do realnego oddłużenia – częściowego albo całkowitego.

Etapy upadłości konsumenckiej – podsumowanie